بندر عباسى درگير بوده‌اند و به روشن ساختن علل و عوامل تحولات جنوب ايران كمك كرده‌اند ، فراهم آمده و براساس آن تاريخ تحولات سياسى و اجتماعى اين دوره نوشته شده است . پيشتر گفتيم بدون بررسى تاريخ تحولات بندر عباسى در دورهء صفوى دريافت مسائل بعدى اين بندر دشوار است . تاريخ دورهء قاجار نيز بيشتر متكى بر محتواى اسنادى است كه در اين كتاب آمده است و هدف و غرض اصلى ، بهره‌گيرى از اين اسناد براى پژوهش و بررسى تحولات دوره مربوط به آن بوده است . روشن است كه اين بررسى را نمىتوان كامل و يا آخرين سخن دانست زيرا اولا نمىتوان گفت همهء اسناد بندر عباسى در دسترس قرار گرفته است ثانيا اين اسناد مربوط به يك منطقه ايران است و تحولات تاريخى يك كشور را نمىتوان مستند به اسناد يك بخش از آن دانست . حتى تحولات مربوط به يك منطقه را هم نمىتوان بدون مقابله و مقايسه و تطبيق اسناد كل قلمرو يك كشور تبيين و تشريح كرد ، اما نبايد همواره به انتظار كامل شدن اسنادى نشست كه مطابق تجربه هيچگاه كامل نمىشوند . بنابراين بايد اين كلام را كه « ما لا يدرك كلّه لا يترك كلّه » مورد توجه قرار داد و بر پايه آن به بررسى دقيق آنچه دربارهء يك منطقه در دست است پرداخت . ملاحظات سياسى ، ادارى ، جامعه‌شناسى و مسائل زبانى و ادبى اسناد نيز مقدمه‌اى براى اين‌گونه مطالعات و تحقيقات اسنادى است . اين‌گونه جستجو مىتواند هم در زمينهء بررسى تاريخ سازمانهاى ادارى مفيد باشد و هم نظام ادارى ايران را از لحاظ جامعه‌شناختى و مردم شناختى براساس اسناد و مدارك به ما بشناساند و هم در تحليل رفتار مديران كشور در دوره‌هاى گوناگون و نوع برخورد آنها با مسائل داخلى و خارجى ، به محققان كمك كند . قسمتى از فصل دوم بخش دوم و تمامى بخش سوم با دو ديدگاه تحليل تاريخى و توصيف و تحليل بين رشته‌اى به اين مقوله نزديك شده است . با توجه به آنچه گذشت كتاب صرف‌نظر از مقدمه‌اش به چند بخش اصلى و اساسى به شرح زير تقسيم شده و براساس آن تدوين نهايى كتاب شكل گرفته است . بخش اول : در دو فصل ، به شكل‌گيرى بندر عباسى از زمان شاه عباس اول تا پايان دوره صفوى مىپردازد . بخش دوم : كه بخش اصلى كتاب از جهت توصيف و تحليل است داراى يك مقدمه و دو فصل است و در آن به موقعيت بندر عباسى و تحولات آن در دوره قاجار به ويژه حدود صد سال ما بين 1227 ه ق . تا 1321 ه ق . خواهد پرداخت . در مقدمه اين بخش چگونگى حضور بيگانگان و رقابت آنان با يكديگر در خليج فارس و نقش بنيادى انگليس در اين حضور و اعمال نظرات سودجويانه ، هم سياسى و هم اقتصادى و در نتيجه استعمار انگليس ، مورد بررسى و نقد قرار مىگيرد ، در فصل اول تحولات بندر عباسى در دوره آقا محمد خان ، فتحعلى شاه و محمد شاه مدنظر است و فصل دوم به دوره‌هاى ناصرى و مظفرى خواهد پرداخت . دوره ناصرى بيشترين قسمت فصل دوم و كل بخش را در بر خواهد داشت و توصيف و تحليل بسيارى از اسناد را هم در بر خواهد گرفت . بخش سوم : شامل بحث يا ملاحظات منشورى يا چند وجهى دربارهء اسناد كتاب است كه در چهار فصل مسائل زبانى و ادبى و بررسى اسناد از منظرهاى مديريتى ، حاكميتى و روابط خارجى ايران صورت گرفته است . بخش چهارم : به اصل اسناد اختصاص دارد . در اين بخش 397 سند از منابع مختلف گردآورى شده‌اند كه اساس توصيف‌ها و تحليل‌هاى بخش دوم كتاب هستند . در ابتداى هر سند ، شناسنامهء سند خواهد آمد و سپس متن سند عرضه خواهد شد . كوشش شده است كه اولا غلطهاى املايى سند بر طرف شود ، كلمات براى واضح شدن مطلب در [ ] بيايد و مأخذى كه سند از آن برگرفته شده است ذكر شود . نظر به اينكه مأخذ اصلى بسيارى از اسناد ، آرشيو وزارت امور خارجه است ، نام آن ذكر نشده است و بنابراين هرجا كه نام مأخذ نيامده است به معنى آن است كه مأخذ آن آرشيو وزارت امور خارجه است . در اين بخش اسناد شماره دارد ، اين شماره‌ها از 1 آغاز و به شماره 397 پايان مىيابد . در تمامى توصيف‌ها و تحليل‌ها ، به ويژه مستندات بخش‌هاى دوم و سوم شماره‌هاى داخل دو كمان شمارهء اسنادى هستند كه در اين كتاب آمده‌اند و مورد بحث قرار گرفته‌اند . بخش پنجم : دربردارندهء پيوست‌هايى است كه بايد خواننده از آنها مطلع باشد تا بتواند با بهره‌گيرى آنها از كتاب استفاده بيشتر كند . همچنين فهرست‌هاى چندگانه ديگر نام‌ها و اعلام گوناگون را برحسب الفبا در اختيار مطالعه‌كنندگان علاقه‌مند قرار مىدهد . در پايان از همكاران پژوهشى و ادارى بنياد ايران‌شناسى كه در به سامان رساندن اين مجموعه و چاپ آن نقش داشته‌اند به شرح زير سپاسگزارى مىگردد . سركار خانم زهرا حاتمى « دستيار اول تحقيق و تنظيم‌كنندهء كليه اسناد » آقاى امير هوشنگ بختيارىزاده « مسئول استنساخ اسناد » سركار خانم هانيه شهسوارى مسئول تنظيم « شرح‌حال افراد » سركار خانم مريم جامعى « مسئول امور كامپيوترى » سركار خانم مونا طوسى « مسئول صفحه‌آرايى » آقاى حشمت اللّه سليمى « مسئول تطبيق اسناد » سركار خانم سيده مرجان صادقى « مسئول امور تايپ » .